36سال پیش
در پیمانی جهانی که برای
حفاظت از تالاب های دنیا در ایران ( رامسر)بسته شد ، تصمیم گرفته شد که ایران
یکی از تالاب های با ارزش خود را به عنوان مرکز پژوهش جهانی تالاب ها تحت مدیرت
ویژه بین المللی قرار دهد. گروهی از کارشناسان ایرانی و همچنین گروهی از
کارشناسان جهان که از وضعیت تالابهای ایران آگاه بودند ، پس از بررسی از نظر
تنوع پرندگان و زیبایی چشم انداز ها ، منطقه ارژن و پریشان را برای این منظور
انتخاب کردند .
این دو
عامل مهم باعث شد که در بهمن ماه 1351 منطقه ای به وسعت 191 هزار هکتار با
عنوان پارک بین المللی International
park انتخاب شود که
دو تالاب ( دریاچه ) ارژن و پریشان در وسط این پارک قرار می گرفتند .
درسال
1353 به علت يكسري مشكلات اجرايي یکباره سطح منطقه مورد نظر به 65 هزار هکتار
کاهش داده شد و عنوان آن به پارک ملی
( National Park )
تنزل یافت ولی خوشبختانه در
همان سال 1974 پارک ملی ارژن و پریشان از طرف یونسکو به عنوان ذخیره گاه
زیستکره (Biosphere Reserve
) برگزیده شد و به
دنبال آن در 1354 (1975) از این ذخیره گاه زیستکره دو تالاب ارژن و پریشان در
فهرست رامسر یا تالاب های بین المللی قرار گرفتند.
در فاصله
33 سال گذشته ، 6 هزار هکتار دیگر از مساحت این ذخیره گاه
زیستکره کاسته شد و
مساحت آن به 59279 هکتا ر رسید
(اطلس مناطق حفاظت شده – سازمان حفاظت محیط زیست چاپ 1385)
تالاب های ارژن و پریشان حدود 10 درصد مساحت ذخیره گاه ارژن و پریشان
را تشکیل می دهند.
بنا بر
شواهدی که بدست آمد متاسفانه تنها کمتر از 3/0
( سه دهم درصد)
این منطقه مهم مورد حفاظت مستمر و معنی دار قرار گرفته است که آنهم به يمن طرح
حفاظت گوزن زرد ایرانی و احداث ایستگاه تحقیقاتی آن Station
Cervus Dama Research
به عنوان منطقه امن تحت حفاظت قرار گرفته است.
با توجه
به 191 هزار هکتار اولیه که دارای ارزش تنوع زیستی جهانی بوده و می توانست مایه
افتخار هر ایرانی باشد و از زاویه ای دیگر مسئولیت عظیمی را پیش رو بگذارد اما پس
از گذشت 33 سال، عليرغم اعلام حفاظت براي تنها بخشی از مساحت اولیه
( 31 درصد )
اين منطقه از انواع حفاظت هایی که ویژه ذخیره گاه های زیستکره است تاکنون محروم
مانده است.
این مهم
زمانی ابعاد خطر ناکی به خود می گیرد که جاده جدید ارژن – کازرون بدون توجه به
توسعه های جانبی آن از میان این ذخیره گاه عبور داده شده است، به گونه ای که
در همان گام اول جنگل های باستانی بلوط " دشت بَرم
Dasht-e barm"تخریب و به دو نیم تقسیم می
شود .
تنوع
گیاهی : طبق
آخرین اطلاعات رسمی منعکس شده
( اطلس مناطق حفاظت شده.)
407 گونه گیاهی در منطقه شناسایی شده است که برخی از آنها عبارتند از :
بلوط ایرانی
Quercus Brantii Lindl.Var. Persica
ارجَن(
ارژن ) (Amygdalus Scoparia )
- این گونه از بادام کوهی معمولی کوچک تر است و دارای خار
تنگرس(بادام خار آلود )
lycioides Amygdalus
(
انحصاری در ایران )
بادام
شیرازی Amygdalus glauca Browicz ( انحصاری در ایران )
مُورد
Myrtus communis
این گونه روزگاری تحت عنوان موردستان ها در اطراف
پریشان بوده ولی اکنون نمودی ندارند مشابه
جنگل های کنار
بَنه
که در زبان محلی به آن" کُلخُنگ " و بَنِك هم می
گویند Pistacia atlantica
کنار(سدر
) کازرونی Ziziphus
Lotus این گونه
روزگاری به شکل انبوه در اطراف تالاب پریشان بوده است که امروز بسیار کم
شده است .
کیکم دشت
ارژنی Acer monspessulanum l.
subsp. Cinerascens
زالزالك
(زالزالک زرد ) Crataegus
گز
Tamarix stricta
زبان گنجشک
Fraxinus
ارس
JUNIPER
در ارتفا عات بیش از 2000 متر و بالاتر از
جنگل های بلوط ( به شکل پراکنده
)
انواع گون
ها
داغداغان
و انواع
گیاهان تالابی نظیر آلاله آبزی --جگن -یال اسبی – لویی و ...
تالاب بین
المللی پریشان
تالاب پریشان یک تالاب تکتونیکی است بدین معنا که چاله ایجاد شده آن در اثر
تغییرات سطح زمین در میليون ها سال پیش بوجود آمده است .
مختصات جغرافیایی: 51
درجه و48 دقیقه طول شرقی و 29 درجه و 31 دقیقه عرض شمالی
منشاء تامین آب تالاب بین المللی پریشان :
تالاب
پریشان در زون کم شیب و فرو رفته ( ناودیس ) کازرون – پریشان قرار
گرفته است . این زون کم شیب
( 3 تا 5 درصد )
در میان رشته کوه های
مرتفع تا نسبتاً مرتفع آهکی و مارنی قرار دارد. این زون اکثر مناطق جمعیتی
شهرستان کازرون را در خود جای داده است که بزرگترین آن شهر کازرون است که با
تالاب پریشان حدود 12 کیلومتر فاصله دارد.
آب تالاب
پریشان بخشی از طریق سیل آبهای فصلی و نیز ریز آبه های کوه های محدوده آن
تامین می شود . اما بخش مهمی از آب تالاب از طریق چشمه ها تامین می شودکه در
اطراف تالاب و یا در زیر تالاب بروز و ظهور دارند و علت آن ساختار زمین شناسی
ذخیره گاه ارژن و پریشان است . به علاوه در مطالعات رسمی موجود بخش مهمی از چشمه
های تامین کننده آب پریشان منتسب به آب های زیر زمینی دشت کارستی ارژن دانسته
شده است.
در کشور
ایران با آنکه خشکی و خشکسالی جزو واقعیت های اقلیمی آن است و بخش عمده آب های
کشور متکی به آب های زیرزمینی است. ولی متاسفانه عدم مدیریت خردمندانه منابع
آبی زیرزمینی و عدم توجه به آبخوانداری و بی توجهی به آبخیز ها، تاکنون لطمات
جبران ناپذیری به منابع آبی وارد آورده است که صدمات ناشی از آن در پایین دست،
سالها بعد بروز خواهد کرد و شرایطی را بوجود می آورد که دیگر هیچ چاره ای
برای آن متصور نیست.

بنابر این با
توجه به منشاء آب تالاب بین المللی پریشان از دشت کارستی ارژن ، اگر این
ذخیره گاه زیستکره به شکل یک اکوسیستم واحد دیده نشود و مدیریت حفاظتی همه
جانبه نگر بر آن اعمال نشود، قطعاً چشم انداز روشنی برای ماندگاری تالاب
بین المللی پریشان وجود نخواهد داشت
توجه
داشته باشیم که طرح های حفاظتی تالاب بین المللی پریشان بدون نگرش اکوسیستمی به
کل منطقه ذخیره گاه زیستکره و همچنین زون کازرون – ارژن موفق
نخواهد بود . به عنوان مثال "طرح ملي حفاظت ازدرياچه پريشان "که
بامشاركت صندوق تسهيلات بين الملي GEF با اعتبار 12 میلیون دلار در حال
اجراست ( ۹
ميليون دلار آن را جمهوري اسلامي ايران و سه ميليون دلار آن از محل صندوق
تسهيلات جهاني دفتر عمران ملل متحد، تامين خواهد شد)
اين طرح که از امسال (1386 ) با کمک مشاورین داخلي و بينالمللي شروع شده و تا
هفت سال به طول می انجامد چنانچه به پیامد هایی که در پی احداث جاده ارژن
– کازرون بوجود خواهد آمد نظیر شهر ک سازی
هایی که شایعه آن وجود دارد و توسعه های فله ای که به دنبال خواهد
داشت توجه نشود و آن را مورد نظر قرار ندهند !! بعد از
هفت سال متوجه می شویم که تالاب پریشان به دلیل کاهش آب به اندازه
ای کوچک شده که اهمیت فعلی خود را از دست داده است .
از طرفی
تا کنون اطلاعات شفافی نیز در مورد میزان حق آبه دریافتی تالاب بین
المللی پریشان از بخش های پایین دستی شهر کازرون
( ناودیس کازرون – پریشان )
ارائه نشده است. اما پخش این شایعه از سوی مردم قابل تامل است که :
از زمانی که نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون اقدام به حفر بیش از 15
حلقه چاه کرده است، آب تالاب پریشان کاهش یافته است

نام محلی چشمه ها از روستا هایی گرفته شده اند که این چشمه ها در آن قرار دارند
و عبارتند از : چشمه قلعه نارنجی - چشمه پل آبگینه – بردکان – نارکی – پریشان
– نیلو- فلانک – آب موردک – خواجه – کب – کر آب – چشمه آبسیرو – چشمه هلک –
چشمه آبگرم – هر عریان
مساحت
در بیشترین وسعت4300 هکتار
ارتفاع آن از سطح آب
های آزاد 820 متر است.گفتنی است تالاب بین المللی پریشان با تالاب بالادست
آن ( تالاب بین المللی
ارژن) با فاصله خطی
کمتر از 15 کیلومتر، اختلاف سطحی معادل 1195 متر را داراست که در
نوع خود پدیده کم نظیری است .
حداکثر طول
تالاب معادل 18
کیلومتر با جهت شمال غرب – جنوب شرق
میانگین عمق حدود
5ر1 متر است و عمیق ترین قسمت های تالاب در بخش غربی آن قرار دارد .
دمای
آب در مرداد ماه به
حدود 30 درجه سانتیگراد نیز می رسد.
متوسط بارندگی سالانه
منطقه پریشان حدود 437
میلیمتر است . که با توجه به الگوی مناطق خشک و نیمه خشک از 117 میلیمتر تا 696
میلیمتر در یک دوره 20 ساله در نوسان بوده است .


ماهیان
بومی و میزان صید :
برطبق تابلوی شناسایی نصب شده در کنار تالاب پریشان ماهیان بومی پریشان عبارتند
از : زردکBarbus
luteus – سرخه
Barbus grypsus–
ماهی دمبرک Mugilla
abu- - و
ماهیان غیر بومی معرفی شده به تالاب عبارتند از : کپورCyprinus
– آمور – فیتوفاگHypophtaemichtyys
Molitrix که در سال
1368 به تالاب وارد شده اند . بر اساس اطلاعات موجود در "سایت شیلات فارس"
، ماهیان معرفی شده به تالاب تاکنو ن مشکلات عدیده ای را برای تالاب بین
المللی پریشان بوجود آورده اند و نیز میزان صید بر اساس اطلاعات همین سایت در
زمان مجاز ، 95 تن و در زمان غیر مجاز به 110 تن می رسد ولی در حال حاضر به
دلیل صید بی رویه از وزن ماهی ها کم شده است به عنوان مثال وزن گونه
زردک پریشانی از میانگین 800-900 گرم به میانگین 100 تا 200 گرم
کاهش داشته است .

شناور
های این تالاب به تعداد 20 فروند مجهز به موتور های 40 اسب است بقیه قایق ها
به تعداد 15 فروند قایق پارویی است (سایت شیلات فارس )

جهاد
سازندگی پیشتاز در تخریب و خشک کردن بخشی از تالاب :
حدود 15 سال پیش جهاد
سازندگی کازرون طرح پرورش ماهی " شهید خیرالله خسرو فر" را در منطقه اجرا می
کند . این طرح با شکست مواجه می شود ولی حاصل آن خشک کردن بخشی از قسمت شرقی
تالاب می شود .

ارژن و پریشان ذخیره گاه
زیستکره با دو تالاب بین المللی در آستانه تخریب های بنیادی
ولی در پایان لازم
است یک بار دیگر به مهم ترین تهدیدی که بر این منطقه سایه افکنده است اشاره و
تاکید شود و آن چیزی نیست جز توسعه ای که پس از افتتاح راه جدید ارژن – کازرون
در کمین ذخیره گاه
زیستکره ارژن و پریشان نشسته است .
این جاده
که از دل این ذخیرگاه زیستکره عبور مي كند جاده ای است که در اولین مرحله با
قطع جنگل های باستانی بلوط "دشت برم " کار خود را آغاز کرده است.
جاده ای
که تنها برای حفر تونل های آن نزدیک به 4 میلیون متر مکعب از دل کوه های آهکی(
منبع تغذیه سفره های آب های زیرزمینی و چشمه های منطقه )
آن خاک برداشته شد و
معلوم نیست این خاک ها در کجای این ذخیر ه گاه زیستکر ه تلمبار شده است . جاده
ای که برای خاکریزی آن بنا بر ارقام طرح ، 2 میلیون و سیصد هزار متر مکعب
خاکریزی شد. گفته نشد که این خاک ها را از کجا آوردند ولی نمونه هایی که ما
مشاهده کردیم از مسیل ها و دشت برم بود! جاده ای که می توانست گزینه های
دیگری جایگزین آن باشد. ولی در احداث راه ها ی کشور اصولاً چیزی به عنوان
مناطق حفاظت شده محلی از اعراب ندارند .
بیش از
یک دهه است که راه سازی در دل مناطق حفاظت شده که کمتر از 7 درصد این سرزمین
را تشکیل می دهد به یک مصیبت جدی تبدیل شده است و حقوق نسل ها و میراث طبیعی
یک ملت به هیچ انگاشته می شود . نمونه های این نوع تجاوز به میراث ملی و طبیعی
نسل ها را می توان در ذخیره گاه زیستکره گلستان ، ارومیه ، ارسباران و ...پارک
های ملی خجير، سرخه حصار ومنطقه حفاظت شده البرز مرکزی و ... مشاهده کرد .
این راه
با هزینه ای معادل چهل و پنج میلیارد تومان ساخته شد ولی هرگز رقم واقعی هزینه
هایی که شامل ارزش جنگل های باستانی بلوط نابود شده ، خاک های پرگهر این جنگل ها
و دیگر خاک های مراتع ارتفاعات ، زیستگاه های گیاهی و جانوری نادر ، چشمه های
تخریب شده و ... محاسبه و اعلام نشد که در آن صورت قضاوت در مورد اقتصادی بودن
راه امکان پذیر می بود .
و تازه
خود راه اول ماجراست .
از آغاز احداث جاده، زمین خواران بسیاری در كمين تصاحب زمین های جنگلی و
مرتعی پر ارزش اطراف راه نشسته و نقشه می کشند . به عبارتی احداث این راه را می
توان به معنی ایجاد راه میانبری برای آنانی دانست که سالها چشم طمع به تصاحب
این منطقه با ارزش دوخته بودند تا میراث طبیعی یک ملت را به نام خود سند بزنند
نظیر خجیر – سرخه حصار – کلاردشت – لواسانات – فشم – میگون – شمشک- کجور و ...
به علاوه با توجه به دیدگاه سازمان حفاظت محیط زیست در سالهای اخیر بویژه
در دولت اخیر که واگذاری ، فروش و اجاره مناطق حفاظت شده برای گسترش صنعت
توریسم را روا می دارد ، باید به یقین منتظر بود تا سازمان حفاظت
محیط زیست زمین های با ارزش این ذخیره گاه مهم زیستکره یعنی میراث طبیعی یک
ملت را در طبق پیشکش تقدیم هر کسی کند که به بهانه گسترش صنعت توریسم پا
به منطقه می گذارد !
اما بار دیگر و در موردی مشابه بر اساس جهل و ناآکاهی برخی افراد دریاچه پریشان می رود تا به سرنوشت دشت برم دچار گرددو افرادی وحشیانه به جان این نگین فیروزهای افتاده اند و به جای عبرت گرفتن از دشت زیبای برم آگاهانه و یا نا آگاهانه به فکر ضربه زدن به این گنجینه بین المللی می باشند.به راستی بدانید که حافظان اصلی پریشان (اهالی محترم اطراف دریاچه)هیچگاه حاضر به نابودی فرزند خود یعنی پریشان نخواهند بودو در این میان افراد سود جو و فرصت طلب در اندیشه ارزش افزوده زمینهای خود می باشندو اما کسانی که ناآگاهانه از این افراد حمایت می کنند بدانند که روزی فرا خواهد رسید که حسرت فرصتهای از دست رفته را خواهند خورد.وآیا این منطقی است که به بهانه گسترش صنعت توریسم و بدون انجام کار کارشناسی به جان این دریاچه مظلوم افتاده و در واقع تیر خلاص را به دریاچه و صنعت توریسم کازرون وارد نمائیم. درپایان بایدبه این سوال پاسخ داد که آیا این طرح دارای توجیه زیست محیطی و اقتصادی می باشد ؟و با احداث این جاده چه چیزی را از دست داده و دربرابر آن چه چیز را به دست خواهیم آورد؟
منبع:http://www.earthwatchers.org
با اندکی تغییر